مربوط به ملل و نحل است و يا آثارى كه با تكيه صرف بر اين آثار سامان گرفته‌اند ، بسنده نكنند . حسن ختام اين‌كه بنابر سخن علامه شلتوت عالم برجسته و واقع‌نگر الازهر بيشتر كسانى كه دربارهء فرق اسلامى قلم زده‌اند از روحيه منفور تعصب متاثر بوده‌اند و از همين روى كتاب‌هاى ايشان ميان مردم يك آيين آتش كينه و دشمنى را برمىافروزد هريك از اين نويسندگان به مخالفان خود تنها از زاويه احمقانه دانستن عقايد آنها مىنگرند و لذا هركسى منصف باشد بايد ديدگاه‌هاى هريك از فرقه‌ها را از منابع خود آنها بگيرد تا نظرش به درستى نزديك‌تر و از نادرستى دور تر باشد . « 1 » ب ) اختلاف در لقب‌ها ، اسامى و تعداد فرقه‌ها اين اختلافات يكى از آفت‌هاى مهم ديگرى است كه دچار منابع دانش فرقه‌شناسى شده و به تبع آن اسباب سردرگمى پژوهشگران معاصر را فراهم كرده است . با نگاهى اجمالى به فهرست اين آثار ، اين نكته روشن مىشود كه هيچ‌يك از نويسندگان آن در ارائه گزارش خود از اسامى ، تعداد و گاهى منشأ شكل‌گيرى يك فرقه ، و افزون‌تر از آن در معرفى فرقه‌هاى شيعى همداستان نيستند . در اينجا و با صرف‌نظر از اختلاف فرقه‌نگاران در تعداد و اسامى ديگر فرقه‌هاى اسلامى و گزارش آنها دربارهء انشعابات شيعى به جدول زير مراجعه شود .

--> ( 1 ) . مصطفى شكعه ، اسلام بلا مذاهب ، ص 8 .